Bazı tarihçiler Mustafa Kemal ve arkadaşlarının “Kongreler Süreci” diye nitelendirebileceğimiz ve aslında karşılıklı bir “ikna süreci”nin işlediği politik mücadelenin gerçekleştiği dönemi “III. Meşrutiyet” şeklinde değerlendirirler.

Gerçekten de Erzurum Kongresi’nin 23 Temmuz 1919’da, yani II. Meşrutiyet’in yıldönümünde toplanmasından, Damat Ferit Paşa Hükümeti’nin kanunsuz bir hükümet olarak eleştirilmesine ve sürekli yinelenen bir meclis açma talebi de dahil olmak üzere bu süreç, yukarıda sözünü ettiğimiz bakış açısından da okunabilir.

Hem “Kongreler Süreci”ni hem de Osmanlı Mebuslar Meclisi’nin yeniden açılmasını ele alan aşağıdaki makale,  TÜSİAD’ın çıkarılmasına destek olduğu Tarih (1839-1939) kitabının içinden seçilmiştir.

III. Meşrutiyet ve Kongreler Süreci, Tarih Kitabı, TÜSİAD

26391

Milli Mücadele dönemi ele alınırken, çoğunlukla, yekpare bir tarzla yaklaşılır. Halbuki bu dönem, tarafları ve bileşenleriyle oldukça zengin bir anlatı içerir. Örneğin Baskın Oran’ın editörlüğünü yaptığı ve İletişim Yayınları’dan yayımlanan Türk Dış Politikası, Cilt 1 (1919-1980) kitabındaki aşağıda göreceğiniz bölüm, bu zenginliğe dair ipuçları verir.

Oran, Milli Mücadele’nin başlangıcındaki iç ortamı ve  dinamikleri incelediği bu bölümde, hem Anadolu’nun kısa bir panoramasını veriyor hem de Milli Mücadele’nin başlangıcındaki aktörler konusunda bizleri bilgilendiriyor. Ancak Oran’ın, bir kutu bilgisi olarak verdiği “Ermeni Tehciri”yle ilgili kısım ise, daha dikkatli bir okumayı zorunlu kılıyor.

Diğer taraftan yine İletişim Yayınları’ndan yayımlanan Modernleşen Türkiye’nin Tarihi‘nin yazarı Erik Jan Zürcher, bizi, Milli Mücadele’nin başlangıcındaki, hatta oluşumundaki İttihatçı etkiden haberdar eder. Makaleden de görülebileceği gibi, daha ilk işgaller başlamadan önce bunun gerçekleşeceğini öngören İttihatçılar, gerek kendi durumlarını garanti altına almak gerekse direnişi örgütlemek için kimi adımlar atmaya başlamışlardı. Zürcher, bizlere, İttihatçılar aracılığıyla kurulan bu yerel direniş örgütleriyle ulusal direniş hareketi arasındaki doğrudan bağı da gösterir.

Milli Mücadele’nin Başlangıcında İç Ortam ve Dinamikler, (Oran, Baskın – Türk Dış Politikası, Cilt 1, 1919-1980)

Milli Mücadele’nin Başlangıcındaki İttihatçı Etki, (Zürcher, Erik Jan – Modernleşen Türkiye’nin Tarihi)

IMG_20150228_112713

I. Dünya Savaşı, yıkıcı sonuçlarıyla, neredeyse bütün dünya devletlerinin bir şekilde içinde yer aldığı topyekün ilk savaş oldu.  Osmanlı İmparatorluğu da bu savaştan nasibini aldı. Savaş ve sonuçları imparatorluğun çözülmesinde önemli bir yer tutar.

I. Dünya Savaşı gelişmelerini ve Osmanlı İmparatorluğu’na etkilerini en genel hatlarıyla ele alan aşağıdaki makale, TÜSİAD’ın çıkarılmasına destek olduğu Tarih (1839-1939) kitabının içinden alınmıştır.

I. Dünya Savaşı ve Osmanlı İmparatorluğu’nun Çözülüşü, Tarih Kitabı, TÜSİAD

Aşağıda fragmanını seyredebileceğiniz film olan Paths of  Glory (Zafer Yolları) I. Dünya Savaşı üzerine yapılmış en iyi filmlerden biridir. Film Stanley Kubrick imzasını taşır ve 1957’de çekilmiştir.

Paths of  Glory (Zafer Yolları)‘nin iyi bir tanıtımı ve eleştirisi için, Balkan Talu’nun aşağıda bulunan yazısına bakabilirsiniz.

http://www.bakiniz.com/paths-of-glory-stanley-kubrick/

I. Dünya Savaşı’nı daha iyi analiz edebilmek ve Osmanlı İmparatorluğu ile diğer Avrupa devletlerinin bu savaş içindeki tutumlarını anlamak, Trablusgarp Savaşı (1911-1912) ve Balkan Savaşları’nı (1912-1913) anlamaktan geçiyor.

Oral Sander’in, Siyasi Tarih (İlkçağlar’dan 1918’e) başlıklı kitabındaki Trablusgarp Savaşı ve Balkan Savaşları’nı ele aldığı makale bizleri bu konuda bilgilendiriyor.

Trablusgarp Savaşı (1911-1912) ve Balkan Savaşları (1912-1913) Sander, Oral – Siyasi Tarih, Cilt 1

Ayrıca aşağıda bulacağınız bu link, doğrudan Balkan Savaşları döneminde çekilen arşiv malzemesi bir videoya aittir. 2:02 dakikalık, içinde ses olmayan videonun ilk bölümünde birçok Türk askerini raylarda takılıp kalan vagonların yanında görebilirsiniz.  Devamında bir sağlık görevlisi yaralı askerlerin ikmalini sağlıyor. Videonun son bölümünde ise, savaş nedeniyle yerlerinden olan ve göç eden sivil mültecilere ve askerlere tanık oluyoruz.

http://www.britishpathe.com/video/turkish-troops-civilian-refugees-in-balkan-war

Troçki, Lev - Balkan SavaşlarıHall, Richard C. - Balkan Savaşları100 Yıl Sonra Balkan Savaşları

Bu başlık her ne kadar “II. Meşrutiyet Devri Fikir Akımları” ismini alsa da, makalenin içeriğine bakıldığında ve sözünü ettiğimiz fikir akımları incelendiğinde, aslında köklerinin II. Meşrutiyet’in daha gerisinde olduğu görülecektir.

Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık’ın kendi dönemlerinde ağırlıkları hissedilen birer fikir akımı olmalarının ötesinde önemleri, gerek kendilerinden sonraki dönem olan Milli Mücadele’yi ve Milli Mücadele kadrolarını etkilemeleri gerekse günümüzdeki bazı tartışmaların evveliyatını anlama noktasında bizlere yardımcı olmalarıdır.

Makaleye konu olan bölüm, Erik Jan Zürcher’in Modernleşen Türkiye’nin Tarihi isimli kitabından alınmıştır.

Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük (Zürcher, Erik Jan – Modernleşen Türkiye’nin Tarihi)

modernleşen türkiye'nin tarihi

Şükrü Hanioğlu’nun Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi‘nin 5′inci cildinde yer alan “Osmanlıcılık”  başlıklı bu makalesi, Osmanlı İmparatorluğu’nda yeni bir “vatandaş” tanımı yapılma çabalarıyla birlikte değerlendiriliyor.

Fransız İhtilali sonrası yayılan milliyetçi fikirler Osmanlı İmparatorluğu’nu da etkilemeye başlayınca, dönemin Osmanlı aydınları yeni bir kimlik tanımı yapılması gerekliliğini gündeme getirdiler. Hanioğlu’nun makalesi “Osmanlıcılık” üst başlığıyla, bizlere, hem bu yeni Osmanlı kimliği tanımını açıklıyor hem de Osmanlıcılık yaklaşımının tarih içindeki gelişimini bize aktarıyor.

Osmanlıcılık – Şükrü Hanioğlu, (Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 5)

Hanioğlu, Şükrü - Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti ve Jön Türklük (1889-1902)

Erik Jan Zürcher, Modernleşen Türkiye’nin Tarihi isimli kitabının içinde bir bölüm olarak ele aldığı “31 Mart Olayı”nda, bizi, II. Meşrutiyet sonrasındaki politik gelişmeler hakkında bilgilendiriyor. Bunların arasında II. Meşrutiyet sonrası İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne (İTC) karşı gelişen muhalefeti görebilmek mümkündür. Ardından doğrudan 31 Mart Olayı’nın kendisi gündeme getiriliyor. Yazının sonuna doğru ise 31 Mart Olayı’nın, toplumsal tabakalar ve aktörler üzerinden bir analizi yapılmaktadır.

31 Mart Olayı, (Zürcher, Erik Jan – Modernleşen Türkiye’nin Tarihi)

Ahmad, Feroz - İttihat ve Terakki (1908-1914)Sönmez, Erdem - Ahmed Rıza. Bir Jön Türk Liderinin Siyasi-Entelektüel Portresi

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

Diğer 139 takipçiye katılın